Czy istnieje uniwersalny tunel, w którym równie dobrze poprowadzimy truskawkę na rynnach, malinę i jeżynę na zagonach? I czy do postawienia tunelu foliowego potrzebne jest pozwolenie na budowę? W siódmym odcinku cyklu „Z gleby w kokos”, nagranym w Stacji Badawczo-Rozwojowej firmy Boryna, dr hab. Zbigniew Jarosz po raz drugi rozmawia z Mateuszem Antasem, założycielem firmy AZ Tunel. Tym razem tematem jest sama konstrukcja, szerokość i długość tuneli, ich ustawienie względem stron świata, przygotowanie terenu, formalności oraz błędy, które plantatorzy najczęściej popełniają na etapie planowania.
W odcinku 3 Mateusz Antas mówił o kosztach tuneli, żywotności folii i terminach zamówień. AZ Tunel jest partnerem cyklu w zakresie konstrukcji, folii i rynien uprawowych. Pytania, które zadaje prowadzący, pochodzą od plantatorów, którzy, jak mówi Zbigniew Jarosz, chcą, ale nie wiedzą jak. Firma AZ Tunel buduje lekkie konstrukcje tunelowe na podstawach wkręcanych w grunt i o takich tunelach jest ta rozmowa.
Czy istnieje uniwersalny tunel do truskawki, maliny i jeżyny?
Według Mateusza Antasa o uniwersalności tunelu decydują dwa parametry, szerokość i wysokość. Na wstępie rozdziela jednak dwie sytuacje. Truskawka uprawiana w gruncie lub na zagonach to inny przypadek niż truskawka na rynnach, którą widać w miejscu nagrania. Rozmowa dotyczyła tej drugiej, a więc uprawy bezglebowej.
Szerokość około 9 metrów, trzy rzędy maliny albo sześć rzędów rynien
W tunelu szerokość wyznacza rozstaw rzędów. Żeby dobrze i efektywnie zagospodarować przestrzeń pod malinę, należy zmieścić w tunelu trzy rzędy. Podobnie jest z jeżyną. W uprawie truskawki na rynnach, przy zostawieniu przejazdu dla ciągnika, którego głównym zadaniem jest wykonywanie zabiegów ochrony, mieści się sześć rzędów rynien, tak jak w tunelach stacji Boryna. W obu układach optymalna szerokość tunelu wynosi około 9 metrów.
Gdybyśmy chcieli mieć taką uniwersalną konstrukcję, to szerokość powinna być zbliżona do dziewięciu metrów. Żeby efektywnie zagospodarować przestrzeń pod malinę, należałoby jej tam wsadzić trzy rzędy. Podobnie z jeżyną.
Mateusz Antas, AZ Tunel
Dla plantatora, który zaczyna od jednego gatunku, a w przyszłości może przejść na inny, to ważna wskazówka. Tunel o szerokości dopasowanej do wszystkich trzech gatunków nie zamyka drogi do zmiany technologii, a konstrukcja, jak mówił Mateusz Antas w poprzedniej rozmowie, przetrwa kilkanaście lat.
Jak długi powinien być tunel? Klimat kontra kształt działki.
W idealnym świecie do 100 metrów
Długość tunelu ma duże znaczenie dla utrzymania klimatu. Zdaniem Mateusza Antasa tunele do upraw jagodowych w idealnych warunkach nie powinny przekraczać 100 metrów. W praktyce jest to jednak pole kompromisów, a pierwszym z nich jest działka, którą plantator dysponuje.
W idealnym świecie tunele dla upraw jagodowych nie powinny przekraczać stu metrów. Natomiast nie zastosujesz tego, kiedy twoja działka ma na przykład dwieście pięćdziesiąt metrów. Będziesz próbował zostawić efektywny przejazd pomiędzy blokami i od ogrodzenia sadu, ale zrobisz sto dwadzieścia metrów długości.
Mateusz Antas, AZ Tunel
W takich sytuacjach wykonawca powinien wyjaśnić plantatorowi, że w dłuższym tunelu trudniej utrzymać właściwy klimat i że mogą być potrzebne dodatkowe rozwiązania. Z praktyki dodajmy, że w długim tunelu wymiana powietrza przez bramy obejmuje głównie jego końce, a środek nagrzewa się najmocniej. Dlatego przy tunelach dłuższych niż 100 metrów szczególnie ważne jest sprawne wietrzenie boczne.
Wąskie i długie działki, odciągi zamiast utraconej powierzchni
W niektórych rejonach Polski działki są bardzo wąskie i bardzo długie. Na takie przypadki AZ Tunel stosuje tunele zblokowane z rozwiązaniami odciągów, które zajmują mniej miejsca. Standardowo odciągi potrzebują od półtora do dwóch metrów, a w rozwiązaniach firmy od 30 do nawet 80 centymetrów. Na wąskiej działce każdy metr szerokości przekłada się na to, czy zmieści się kolejny tunel.
Plany na przyszłość zmieniają projekt
Mateusz Antas zwraca uwagę na jeszcze jeden czynnik. Przed zaprojektowaniem tuneli trzeba porozmawiać z plantatorem o jego planach. Czy w przyszłości zamierza dobudować tunele na sąsiednim polu? Czy planuje dokupić ziemię? A może temat jest zamknięty i przez kilkanaście lat będzie pracował na trzech tunelach w bloku? Od odpowiedzi zależą inne decyzje projektowe, dlatego jego zdaniem rolą wykonawcy jest nie tylko sprzedać, ale też poznać potrzeby i doradzić.
Jak ustawić tunele względem stron świata?
Najczęściej decyduje kształt działki
W zdecydowanej większości przypadków o przebiegu tuneli decyduje działka. Jeśli jej długość wyraźnie przewyższa szerokość, tunele ustawia się wzdłuż. Mateusz Antas zna jednak przypadki, gdy na działce o wymiarach na przykład 100 na 30 metrów tunele stoją w poprzek. Krótkie tunele wentylują się wtedy bardzo dobrze, zarówno bokami, jak i od bram, a warunki uprawy są bardzo dobre. Rzadko kto decyduje się na takie rozwiązanie, głównie ze względu na wyższe koszty.
Kierunek wiatru ważny, ale nie kluczowy
Zdaniem Mateusza Antasa nie należy przykładać nadmiernej wagi do ustawienia tuneli na osi wschód zachód względem przeważających wiatrów. To aspekt w miarę istotny, ale nie kluczowy. W okolicach, gdzie są już uprawy rzędowe, radzi patrzeć na kierunek ich rzędów. Ktoś kilkadziesiąt lat temu wybrał ten kierunek, sadząc sady jabłoniowe czy inne, i warto temu wyborowi zaufać.
Północ południe, równomierne doświetlenie owoców
Z obserwacji we własnym gospodarstwie Mateusz Antas wnioskuje, że układ rzędów na osi północ południe sprzyja równomiernemu doświetleniu owoców truskawki w czasie długiego letniego dnia. Przy innym ustawieniu jedna strona rzędu jest mocniej nasłoneczniona, więc owoce dojrzewają tam szybciej, a po drugiej stronie wolniej. W uprawie, w której zbiór prowadzi się co kilka dni, takie różnice komplikują organizację pracy przy zbiorze.
Czy teren może uniemożliwić budowę tunelu?
Zbigniew Jarosz zapytał, czy w praktyce zdarzyło się, że ukształtowanie terenu nie pozwoliło na postawienie tuneli. Mateusz Antas odpowiada, że do tej pory nie. Gdy inwestor ma do dyspozycji kilka działek, firma stara się wybrać najlepszą. Za przykład podaje własne gospodarstwo, w którym tunele stoją na spadku podłużnym 10 metrów na 100 metrach długości, czyli 10 procent.
W takiej sytuacji większą wagę należy przyłożyć do systemu nawodnienia niż do samych tuneli.
Mateusz Antas, AZ Tunel
To uwaga szczególnie ważna w uprawie bezglebowej. Przy dużym spadku różnica ciśnień między górną a dolną częścią linii kroplującej prowadzi do nierównego nawadniania, jeśli instalacja nie jest odpowiednio zaprojektowana. Na terenie ze spadkiem stosuje się kroplowniki z kompensacją ciśnienia i dzieli instalację na sekcje dopasowane do ukształtowania terenu. Szczegółowo o projektowaniu nawadniania mówiliśmy w odcinku 4, z udziałem Daniela Pertka z firmy HA-DWA-O.
Jak przygotować teren pod tunele, żeby później nie żałować?
Dla wykonawcy zawsze jest dobrze, dla plantatora im lepiej, tym lepiej
Inwestorzy często pytają, czy teren jest już wystarczająco przygotowany. Mateusz Antas odpowiada szczerze, dla wykonawcy montującego tunele prawie zawsze będzie dobrze. Lekki tunel na wkręcanych podstawach po prostu odwzorowuje przebieg terenu. Jeśli na środku działki jest wzniesienie, tunel również przez nie przejdzie. Dla plantatora sytuacja wygląda zupełnie inaczej.
Nas wpuszczasz tam na miesiąc, kiedy budujemy, a później ty pracujesz w nim przez lata. O ten sam kamień, o tę samą bruzdę codziennie będziesz się potykał, jadąc wózkiem z malinami czy z truskawkami.
Mateusz Antas, AZ Tunel
Zbigniew Jarosz poprosił widzów, żeby zapamiętali to zdanie i przed przygotowaniem terenu dwa razy zapytali wykonawcę, co trzeba zrobić i czy zrobili to dobrze. W uprawie na rynnach równy teren to nie tylko wygoda przy zbiorze. Od niego zależy też równe ustawienie rynien, a więc równomierny odpływ drenażu.
W granicach rozsądku
Mateusz Antas zastrzega jednocześnie, że nie chodzi o przesadę. Jeśli teren jest już gotowy do inwestycji, nie ma sensu wymyślać kwadratowego koła i zamawiać buldożerów na miesiąc. Wszystko powinno mieścić się w granicach rozsądku.
Czy na tunel foliowy potrzebne jest pozwolenie na budowę?
To jedno z najczęstszych pytań plantatorów i, jak przyznaje Mateusz Antas, temat wciąż niewyjaśniony. Problemy pojawiają się najczęściej przy konfliktach sąsiedzkich albo wtedy, gdy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wymaga od inwestora stanowiska starostwa.
Stanowisko wykonawcy, tunel nie jest budynkiem ani budowlą
Według Mateusza Antasa Prawo budowlane w ogóle nie określa konstrukcji tunelowych. Lekki tunel nie mieści się jego zdaniem w definicji budynku, budowli ani obiektu małej architektury. Podstawą tej opinii jest to, że konstrukcja nie jest trwale związana z gruntem, nie ma fundamentów, podmurówek ani elementów murowanych.
W praktyce starostwa podchodzą do tematu bardzo różnie, a przepisy są interpretowane w ramach konkretnego starostwa i wydziału. Spośród ponad 250 inwestycji zrealizowanych przez AZ Tunel w Polsce, jak mówi Mateusz Antas, tylko dwie wymagały pozwolenia na budowę. Przez kilka lat stosowano też rozwiązanie polegające na zgłoszeniu tymczasowego obiektu przewidzianego do rozbiórki w ciągu 180 dni. Jak mówi gość, była to luka wykorzystywana głównie po to, żeby agencja nie miała zastrzeżeń, ale obecnie się od tego odchodzi. Firma często wyjaśnia tę kwestię bezpośrednio z wydziałami starostw i ARiMR, przedstawiając dokumentację konstrukcji.
Co mówią sądy? Orzecznictwo nie jest jednolite
Od strony redakcji dodajmy, że sądy administracyjne oceniały tunele foliowe różnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w 2020 roku uznał tunele foliowe za tymczasowe obiekty budowlane podlegające Prawu budowlanemu. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 2020 i 2025 roku (sygn. II OSK 1492/20 i II OSK 1011/24) przyjął w konkretnej sprawie, że tunel foliowy nie jest obiektem budowlanym i nie wymagał ani pozwolenia, ani zgłoszenia. Rozstrzygnięcia zależą od cech konkretnej konstrukcji i stanu faktycznego.
Praktyczna rada, przed inwestycją, a zwłaszcza gdy tunele mają być finansowane ze środków ARiMR, warto uzyskać na piśmie stanowisko właściwego starostwa. Powyższe informacje nie stanowią porady prawnej.
O czym plantatorzy najczęściej zapominają przy planowaniu tuneli?
Mateusz Antas przyznaje, że rzadko słyszy od klientów, że przy kolejnej inwestycji zrobiliby coś inaczej. Wskazuje jednak dwa błędy, które powtarzają się na etapie planowania.
Za mało miejsca wokół tuneli
Pierwszy to pozostawienie zbyt dużej, a częściej zbyt małej przestrzeni między tunelem a innymi elementami, takimi jak ogrodzenie, sad czy zabudowania. Zbyt wąski przejazd przy ogrodzeniu czy budynkach będzie przeszkadzał przy każdym wjeździe ciągnikiem i przy każdej wymianie folii.
Blok tuneli wpasowany na siłę w prostokąt
Drugi błąd to wpasowywanie bloku tuneli w prostokąt zamiast dopasowania go do rzeczywistego przebiegu granicy działki. AZ Tunel w ramach współpracy standardowo proponuje wizytę geodety. Geodeta mierzy działkę i rysuje projekt, który firma następnie przedstawia plantatorowi. Brama nie musi być ustawiona prostopadle do budynków, a dzięki dopasowaniu bloku do granic plantator nie traci powierzchni.
Jeśli macie pytania o konstrukcję tuneli, ich projektowanie czy formalności, dzwońcie i piszcie. Telefony do Mateusza Antasa i do ekspertów cyklu znajdziecie na planszy na końcu filmu.
Podsumowanie
- O uniwersalności tunelu decydują szerokość i wysokość. Szerokość około 9 metrów mieści trzy rzędy maliny lub jeżyny albo sześć rzędów rynien z truskawką i przejazdem dla ciągnika.
- Tunele do upraw jagodowych najlepiej projektować do 100 metrów długości. Dłuższe trudniej przewietrzyć, więc wymagają sprawnego wietrzenia bocznego.
- Na wąskich, długich działkach pytaj o tunele zblokowane z odciągami zajmującymi 30 do 80 cm zamiast 1,5 do 2 metrów.
- Przed projektem określ plany rozbudowy: dobudowa tuneli, dokupienie ziemi albo stały areał na lata.
- Tunele ustawiaj zgodnie z kształtem działki. Kierunek wiatru jest ważny, ale nie kluczowy. W okolicy sadów kieruj się przebiegiem ich rzędów.
- Układ rzędów północ południe sprzyja równomiernemu doświetleniu i dojrzewaniu owoców truskawki po obu stronach rzędu.
- Duży spadek terenu nie wyklucza budowy tunelu, ale wymaga starannie zaprojektowanego nawadniania, z kompensacją ciśnienia i podziałem na sekcje.
- Teren wyrównaj przed budową. Tunel odwzoruje każdą nierówność, a ty będziesz o nią zahaczać wózkiem przez lata.
- Nie przesadzaj z pracami ziemnymi. Jeśli teren jest gotowy, nie zamawiaj buldożerów na miesiąc.
- Status prawny tuneli foliowych nie jest jednoznaczny, a starostwa i sądy oceniają go różnie. Przed inwestycją, zwłaszcza z dofinansowaniem ARiMR, uzyskaj stanowisko starostwa na piśmie.
- Zostaw odpowiednią przestrzeń między tunelami a ogrodzeniem, sadem i zabudowaniami.
- Dopasuj blok tuneli do przebiegu granicy działki na podstawie pomiaru geodety, żeby nie tracić powierzchni.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka szerokość tunelu jest najlepsza do truskawki na rynnach, maliny i jeżyny?
Według Mateusza Antasa z AZ Tunel uniwersalna szerokość to około 9 metrów. Mieszczą się w niej trzy rzędy maliny lub jeżyny albo sześć rzędów rynien z truskawką z przejazdem dla ciągnika do zabiegów ochrony.
Jak długi może być tunel foliowy do upraw jagodowych?
W idealnych warunkach do 100 metrów, bo w dłuższym tunelu trudniej utrzymać klimat. Gdy wymusza to kształt działki, buduje się dłuższe tunele, ale wymagają one sprawnego wietrzenia.
Jak ustawić tunele względem stron świata?
Najczęściej zgodnie z dłuższym bokiem działki. Kierunek wiatru jest ważny, ale nie kluczowy. Układ rzędów północ południe sprzyja równomiernemu doświetleniu owoców truskawki, a w okolicy sadów warto kierować się przebiegiem ich rzędów.
Czy tunel można postawić na terenie ze spadkiem?
Tak. Przy dużym spadku, na przykład 10 procent, większą uwagę trzeba poświęcić instalacji nawadniającej niż samej konstrukcji, stosując między innymi kroplowniki z kompensacją ciśnienia i podział na sekcje.
Czy na tunel foliowy potrzebne jest pozwolenie na budowę?
Nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Zdaniem Mateusza Antasa lekki tunel na wkręcanych podstawach nie jest budynkiem ani budowlą, a z ponad 250 inwestycji jego firmy pozwolenia wymagały dwie. Orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite, dlatego przed inwestycją warto uzyskać stanowisko starostwa na piśmie.
Jakie błędy plantatorzy popełniają przy planowaniu tuneli?
Najczęściej:
- zostawiają za mało miejsca między tunelem a ogrodzeniem, sadem lub budynkami,
- wpasowują blok tuneli w prostokąt zamiast dopasować go do granic działki,
- nie określają z góry planów rozbudowy gospodarstwa.
Opracowanie: Albert Zwierzyński, Doradca Jagodowy, 11 listopad 2026
