Opuchlak, larwy chrabąszcza majowego i inne szkodniki glebowe potrafią w ciągu jednego sezonu zniszczyć plantacje. Biologiczna alternatywa to nicienie entomopatogeniczne które zyskują coraz szersze zastosowanie w polskich uprawach jagodowych, ale tylko pod warunkiem, że plantator rozumie technologię. Z Damianem Pawlińskim z firmy Koppert rozmawialiśmy na plantacji w rejonie Czerwińska nad Wisłą, gdzie początek wegetacji przyniósł już pierwsze poważne nasilenie szkodników glebowych.
Czym są nicienie entomopatogeniczne i na jakie szkodniki działają?
Nicienie entomopatogeniczne to małe organizmy żyjące w glebie, które pasożytują na larwach owadów. W uprawie truskawki ich głównym celem jest opuchlak jeden z najbardziej destrukcyjnych szkodników glebowych w polskim jagodnikach ale spektrum działania jest znacznie szersze. Nicienie skutecznie zwalczają larwy chrabąszcza majowego, guniaka czerwczyka oraz ogrodnicę, która niszczy liście roślin. Co istotne z praktycznego punktu widzenia, preparaty nicieniowe sprawdzają się nie tylko w truskawce, ale równie dobrze w borówce w tym w uprawie bezglebowej w malinie, roślinach ozdobnych i warzywach. Damian Pawlisński podkreślał, że nicienie reagują nie tylko na szkodniki glebowe, ale również na te atakujące szyjkę korzeniową i liście, co czyni je narzędziem o szerokim spektrum. Wśród warzyw uprawianych w Polsce szczególnie wymienił arbuza tu zastosowanie nicieni bezpośrednio po sadzeniu w pole jest wysoce wskazane.
Kompatybilność z nawozami, stymulatorami i środkami ochrony roślin.
Jedną z najczęściej zadawanych przez plantatorów kwestii jest możliwość łączenia nicieni z innymi zabiegami agrotechnicznymi. Odpowiedź jest w dużej mierze pozytywna, ale wymaga doprecyzowania. Rozcieńczone nawozy na poziomie EC odpowiednim dla roślin nie szkodzą nicieniom i można je stosować łącznie. Stężone nawozy i kwasy powinny być wykluczone z mieszaniny. Stymulatory ryzosfery, takie jak Rootex, Blackjack, Humik, Askan czy Goteo, są bezpieczne i mogą być stosowane razem z nicieniami bez żadnych ograniczeń.
Większość środków ochrony roślin, w tym insektycydy i fungicydy, jest dla nicieni bezpieczna jednak z jednym kluczowym wyjątkiem. Fluoropyram, substancja czynna obecna w niektórych preparatach, jest w stanie unicestwiać nicienie entomopatogeniczne. Informacja pochodzi od doktor Anety Chałańskiej i ma bezpośrednie przełożenie praktyczne, po aplikacji nicieni fluoropyramu nie stosujemy przez co najmniej dwa tygodnie. W kontekście popularnego w truskawce preparatu Verimark 200 SC zawierającego cyazypyr stosowanie go łącznie lub naprzemiennie z nicieniami jest bezpieczne, ponieważ cyazypyr należy do innej grupy chemicznej.
Szczególnie interesująca jest kompatybilność nicieni z grzybami entomopatogenicznymi, takimi jak Beauveria bassiana, Metarhizium spp. Tu nie tylko nie ma antagonizmu działanie jest wręcz synergiczne. Nicienie stają się nośnikiem, wektorem, który przenosi strzępki grzyba bezpośrednio na larwę szkodnika. Łączenie obu grup organizmów pożytecznych w jednej technologii ma zatem pełne uzasadnienie biologiczne i agronomiczne.
Temperatura i wilgotność gleby warunki decydujące o skuteczności
Nicienie entomopatogeniczne są organizmami żywymi i ich aktywność jest ściśle uzależniona od warunków środowiskowych. Temperatura gleby nie powietrza jest tu parametrem kluczowym. Preparat Entonem zawiera gatunek aktywny już od około 10–12°C, z optimum w okolicach 18°C. Larvanem, oparty na innym gatunku nicienia, wymaga wyższej temperatury startowej wynoszącej 18°C, przy optimum w okolicach 25°C. W praktyce Larvanem jest uznawany za skuteczniejszy niż Entonem, jednak warunki termiczne muszą temu odpowiadać.
W przypadku upraw pod folią perforowaną, gdzie nocne przymrozki obniżają temperaturę gleby do 3–5°C, nicienie nie giną to właśnie zakres temperatur, w którym są przechowywane. Ich aktywność zostaje jedynie spowolniona, a po ociepleniu wracają do pełnej sprawności. Jest to istotna informacja dla plantatorów, którzy obawiają się strat po wczesnowiosennych aplikacjach.
Wilgotność gleby ma równie fundamentalne znaczenie. Im wyższa wilgotność, tym lepsze warunki dla migracji nicieni w profilu glebowym. W lżejszych podłożach nicienie poruszają się swobodniej i bardziej równomiernie rozprzestrzeniają się na boki, ale jednocześnie szybciej wysychają co wymaga częstszego uzupełniania wody. W glebach cięższych, o mniejszych porach, poruszanie się nicieni jest utrudnione i należy zwrócić szczególną uwagę na utrzymanie odpowiedniej wilgotności przez cały okres aktywności preparatu.
Termin i metoda stosowania przez fertygacje czy oprysk?
Metoda aplikacji nicieni determinuje termin zabiegu. Przy podawaniu przez system nawadniania kropelkowego czyli fertygację pora dnia nie ma praktycznie żadnego znaczenia zarówno rano, jak i po południu efektywność jest porównywalna. Inaczej wygląda sytuacja przy stosowaniu belką opryskującą z góry. Nicienie entomopatogeniczne są wrażliwe na promieniowanie UV, dlatego aplikację belką należy prowadzić po godzinie 18:00, a najlepiej wieczorem lub w nocy.
Kwestia filtrów jest absolutnie kluczowa i wymaga osobnego zaakcentowania. Nicienie muszą być podawane z pominięciem wszystkich filtrów o oczkach poniżej 0,5 mm dotyczy to filtrów dyskowych, piaskowo-żwirowych i siatkowych. Wszelkie filtry przed pompą i za pompą, które mają mniejsze otwory, należy albo zdemontować przed zabiegiem, albo zwiększyć rozmiar otworów do minimum 1 mm. To samo dotyczy dysz przy opryskiwaczach. Ciśnienie robocze do 5 bar jest dla nicieni bezpieczne, choć w literaturze podaje się wartości nawet do 20 bar Damian zaleca jednak nieprzekraczanie 5 bar jako sprawdzonej i bezpiecznej normy praktycznej.
Dawkowanie, wielkość opakowań i schemat aplikacji
Standardowa dawka nicieni to 3 miliardy organizmów na 2 hektary w pierwszym zabiegu. Zalecane jest powtórzenie aplikacji po dwóch tygodniach. W uprawach pojemnikowych, gdzie objętość podłoża jest mniejsza, dawka wynosi około 500 milionów nicieni na hektar. Preparaty dostępne są w różnych rozmiarach od opakowań na 100 m² aż po opakowania zbiorcze zawierające 3 miliardy organizmów, podzielone wewnętrznie na cztery mniejsze worki. Szczegółowe przeliczniki dawek plantatorzy mogą sprawdzić na stronie firmy Koppert lub uzyskać od doradców regionalnych.
Efekty działania nicieni widoczne są po upływie jednego do dwóch tygodni od aplikacji, w zależności od temperatury gleby im wyższa, tym szybciej. Opuchlak lub inna larwa zaatakowana przez nicienie zmienia kolor na ceglastoczerwony lub, w przypadku innych gatunków nicienia, stopniowo rozpływa się i zanika. Ten wizualny efekt jest dla plantatora potwierdzeniem skuteczności zabiegu i sygnałem, że technologia zadziałała zgodnie z założeniami.
