Ile mat kokosowych potrzeba na hektar truskawki i ile trzeba za nie zapłacić? Czy tańsza mata rzeczywiście jest tańsza, jeśli w drugim sezonie zostaje w niej połowa podłoża? W kolejnym odcinku cyklu „Z gleby w kokos” dr hab. Zbigniew Jarosz rozmawia z Janem Sitnickim z firmy Vegra, która dostarcza podłoże kokosowe dla plantatorów jagodowych. Tematem jest ekonomia podłoża cena mat, przygotowanie ich do sadzenia, jakość surowca, zagospodarowanie zużytego kokosu i terminy zamówień.
Podłoże uprawowe to jedyny element uprawy bezglebowej, który plantator kupuje co roku albo co dwa lata, w ilościach liczonych w tysiącach sztuk na hektar. Dlatego decyzja o wyborze maty przekłada się bezpośrednio na koszty stałe gospodarstwa, a błąd w jakości surowca widać w plonie dopiero wtedy, gdy na zmianę jest już za późno.
Kto odpowiada na pytania o podłoże?
Firma Vegra jest partnerem cyklu „Z gleby w kokos” w zakresie podłoża. Jak mówi Jan Sitnicki, weszła na polski rynek dwa lata temu z założeniem, że będzie dostarczać produkt z wyższej półki, przygotowany pod wymagania plantatorów jagodowych. Według niego przy opracowywaniu mat firma brała pod uwagę rekomendację Zbigniewa Jarosza i Jarosława Barszczewskiego. Obaj od dwóch lat testują podłoże Vegry w różnych lokalizacjach i, jak powiedział prowadzący, są dziś na tyle spokojni o jego jakość, że zdecydowali się o nim otwarcie rozmawiać.
Ile kosztuje kokos na hektar truskawki?
Około 7500 mat na hektar
Dla uproszczenia rozmowa dotyczyła mat do truskawki. Według Jana Sitnickiego przyjmuje się, że na hektar produkcji potrzeba około 7500 mat. To liczba, od której zaczyna się każdy rachunek kosztów podłoża.
Mata jednoroczna – około 9,50 do 10 zł
Vegra oferuje dwa warianty cenowe. Pierwszy to mata jednoroczna, zaprojektowana z myślą o większych gospodarstwach, które bardzo dokładnie liczą koszty i wymieniają podłoże co roku. Jej cena to około 9,50 do 10 zł za sztukę, zależnie od wielkości zamówienia.
Mata dwuletnia – około 11,50 do 12,50 zł
Drugi wariant to mata dwuletnia. Ma tę samą wysokość, ale jest nieco szersza, więc mieści więcej podłoża i według Jana Sitnickiego bezpiecznie posłuży przez dwa sezony. Kosztuje około 11,50 do 12,50 zł za sztukę, również w zależności od wolumenu zamówienia.
Rachunek na hektar, ile kosztuje podłoże w przeliczeniu na sezon?
Przy 7500 matach na hektar podane ceny dają orientacyjnie około 71 do 75 tys. zł za podłoże jednoroczne. Mata dwuletnia to wydatek rzędu 86 do 94 tys. zł, ale rozłożony na dwa sezony daje około 43 do 47 tys. zł rocznie. Różnica w koszcie podłoża na sezon jest więc znacząca. Wybór między wariantami zależy jednak nie tylko od ceny, ale też od tego, czy gospodarstwo chce co roku startować na świeżym podłożu, czy jest gotowe prowadzić rośliny drugi sezon w tej samej macie.
Czy mata dwuletnia wytrzyma trzeci sezon?
Zbigniew Jarosz zwrócił uwagę, że część plantatorów próbuje wydłużać użytkowanie mat ponad założony okres. Zapowiedział, że zespół Doradcy Jagodowego będzie się przyglądał, jak maty sprawdzają się w kolejnych latach. Być może okaże się, że mata dwuletnia dobrze radzi sobie także w trzecim sezonie, ale na dziś to pytanie pozostaje otwarte.
Ile pracy wymaga przygotowanie mat do sadzenia?
Sprasowane i suche, czyli lekkie w transporcie i rozkładaniu
Maty trafiają do gospodarstwa sprasowane i wysuszone, więc są lekkie. Jan Sitnicki porównuje to z zupką instant, podłoże zwiększa objętość dopiero po nawilżeniu na miejscu. Folia jest fabrycznie nawiercona pod sadzonki i kapilary, a dodatkowo w samym podłożu nawiercane są otwory, w liczbie, którą zamówi klient.
Dwie osoby i plantacja gotowa
W praktyce przygotowanie wygląda tak, że jeden pracownik rozkłada maty, a drugi wbija kapilary. Nawiercone otwory skracają tę pracę, bo nie trzeba ich wykonywać ręcznie w tunelu. Przy kilku tysiącach mat na hektar to oszczędność godzin pracy w okresie, gdy ludzi i tak brakuje. Po rozłożeniu maty trzeba nawilżyć i skondycjonować przed sadzeniem, zgodnie z zaleceniami dostawcy podłoża.
Precyzja zamiast podłoża z big bagów
Jan Sitnicki zwraca uwagę na jeszcze jedną różnicę względem podłoża luzem w big bagach. Przy big bagach trudno dokładnie obliczyć, ile podłoża faktycznie trafi do pojemników. W przypadku maty o określonej objętości plantator wie dokładnie, ile podłoża kupuje, i może na tej podstawie skalować produkcję.
Dlaczego objętość maty ma znaczenie dla uprawy?
Zbigniew Jarosz zwrócił uwagę, że ściśle określona objętość maty to z jednej strony koszt, za który plantator płaci, a z drugiej korzyść w trakcie uprawy. Mata jest przez cały czas wypełniona i napęczniała, a roślina ma do dyspozycji tyle podłoża, ile założono w technologii. Jan Sitnicki dodaje, że chodzi o precyzję w liczeniu kosztów i w prowadzeniu produkcji.
Ja sobie nie wyobrażam prowadzić biznesu na oko. To nie jest warzywniak, tylko nowoczesna firma, która wymaga w tych czasach skalowania i liczenia kosztów, bo bez tego nie obliczymy zysku.
Jan Sitnicki, Vegra
Dobry substrat daje też możliwość precyzyjnego sterowania produkcją. Według Jana Sitnickiego decydują o tym dobór surowca i jego odsianie z pyłu. Podłoże bez drobnej frakcji dłużej zachowuje strukturę, a więc dłużej działa tak, jak przewiduje technologia nawadniania.
Maty do truskawki, bloki do doniczek i wymiary na zamówienie.
Vegra przygotowuje różne warianty podłoża pod poszczególne systemy uprawy. Do truskawki są to maty w folii z otworami pod drenaż i kapilary. Do maliny i jeżyny w doniczkach firma oferuje sprasowany kokos w blokach dopasowanych do pojemników o objętości 5, 7 czy 10 litrów. Jan Sitnicki zaznacza, że wymiary nie są ograniczone, klient podaje wymiar, a firma przygotowuje projekt dopasowanego bloku.
Bloki do doniczek również mają nawiercone otwory pod kapilary. Ogranicza to pracę przy rozprężaniu i przygotowaniu podłoża w gospodarstwie, a według gościa obniża także koszt na miejscu, czyli cenę produktu dla plantatora.
Tańsza mata, w której po miesiącu jest połowa kokosu czyli czym grozi pył w podłożu?
Plantatorzy szukają oszczędności także na podłożu i sięgają po tańsze maty. Zbigniew Jarosz zapytał wprost, czym grozi mata, w której po miesiącu okazuje się, że kokosu jest o połowę mniej, niż sugerował jej rozmiar.
Pył działa jak „mąka” i „klej”
Taka mata najprawdopodobniej zawiera tani dodatek w postaci pyłu, który skleja korzeń. Działa jak mąka, jak klej. Składniki pokarmowe nie są wchłaniane, zmniejsza się też przestrzeń powietrzno-wodna. Podłoże powinno zapewniać rozwój korzenia, a nie żeby korzeń z nim walczył.
Jan Sitnicki, Vegra
Z praktyki dodajmy, skąd bierze się ten efekt. Drobna frakcja wypełnia przestrzenie między grubszymi cząstkami włókna i chipsów kokosowych, czyli pory, w których po nawodnieniu powinno pozostać powietrze. Podłoże zatrzymuje wtedy za dużo wody, a korzenie mają za mało tlenu. W upałach problem się nasila, bo zapotrzebowanie korzeni na tlen rośnie, a jednocześnie trudno utrzymać właściwą wilgotność i przelew. Jan Sitnicki zwraca uwagę, że przy obecnych upałach to właśnie ten parametr sprawia najwięcej kłopotów.
Drugi sezon pokazuje prawdę o macie
W pierwszym sezonie słabsza mata może jeszcze sprawiać dobre wrażenie. W drugim, jak mówi Jan Sitnicki, bardzo często widać, że maty się kurczą. Podłoże się zbija, jest stale mokre, a razem z tym pojawiają się problemy z korzeniami i z prowadzeniem nawadniania. Dla plantatora, który kupuje matę dwuletnią, to szczególnie ważne, bo drugi sezon ma być tym, w którym podłoże się zwraca.
Lekki i puszysty kokos to nie wada a zaleta.
Jan Sitnicki zwraca też uwagę na paradoks, który bywa mylący przy porównywaniu ofert. Kokos odsiany z pyłu jest puszysty i lekki. Do tej samej doniczki czy folii wchodzi go wagowo mniej niż ciężkiego podłoża z dużą ilością pyłu. Ciężar maty wynika jednak w dużej mierze z zatrzymanej wody, która nie pracuje na korzyść rośliny. Porównując oferty, warto więc pytać o frakcje i odsianie z pyłu, a nie oceniać maty po ciężarze.
Co zrobić ze zużytym kokosem po sezonie?
Folia z mat do recyklingu
Zagospodarowanie odpadów poprodukcyjnych to w Unii Europejskiej poważny temat, a plantator nie ma możliwości ich dowolnego składowania. Jan Sitnicki podkreśla, że folia, w którą „ubrane” są maty Vegry, nadaje się do recyklingu i plantator oddaje ją do utylizacji. Dla porównania przypomina sytuację w szklarniowej produkcji warzyw, gdzie ilość zużytej wełny mineralnej jest ogromna.
Kokos to materiał organiczny
Sam kokos jest materiałem organicznym, który można wykorzystać na wiele sposobów. Jan Sitnicki wymienia wysuszenie i spalenie, wymieszanie z glebą oraz kompostowanie. Zbigniew Jarosz uważa, że spalanie to marnotrawstwo, bo zużyty kokos może posłużyć jako materiał organiczny do gleby, jako dodatek do innych podłoży dla mniej wymagających roślin, na przykład ozdobnych, czy w uprawie borówki. Jan Sitnicki dodaje, że spotkał się z plantatorami, którzy po zakończeniu cyklu sprzedają zużyte maty dalej, zwłaszcza gdy podłoże było z dobrego surowca.
Szkoda tej masy organicznej. Można ją wykorzystać jako nawóz organiczny albo jako dodatek do innego podłoża dla mniej wymagających gatunków.
dr hab. Zbigniew Jarosz, prof. Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie
Przed ponownym użyciem zużytego kokosu warto pamiętać o dwóch rzeczach. Po sezonie fertygacji podłoże zawiera resztki nawozów, więc przed dodaniem go do podłoża dla innych roślin dobrze jest zmierzyć jego EC i pH. Nie należy też używać go ponownie w tej samej uprawie jagodowej, bo razem z resztkami korzeni może przenosić patogeny.
Kiedy zamówić kokos na kolejny sezon?
Bezpieczny termin do połowy września
Rozmowa była nagrywana pod koniec września. Podłoże powinno dotrzeć do gospodarstwa przed sezonem, czyli do końca stycznia. Jan Sitnicki mówi wprost, im wcześniej, tym lepiej. Pierwsze zamówienia firma przyjmuje już w lipcu i sierpniu, a za bezpieczny termin uznaje połowę września.
Późne zamówienia i zapas w magazynie
Firma przyjmuje też zamówienia późniejsze, zwłaszcza gdy plantator jest w trudnej sytuacji, bo inny dostawca go zawiódł. Zdarzyło się zamówienie przyjęte pod koniec grudnia i dostarczone na początku marca, ale Jan Sitnicki przyznaje, że nie chciałby powtarzać takich sytuacji. W marcu odbierał też wiele telefonów od plantatorów, którym inne firmy nie dowiozły podłoża na czas albo w ogóle przestały odbierać telefony. Dlatego Vegra planuje utrzymywać zapas kontenerów w magazynie, żeby pomagać w sytuacjach awaryjnych.
Transport morski, dłuższa droga, niewielki wpływ na cenę
Zbigniew Jarosz zapytał także o ryzyko zerwania łańcuchów dostaw w związku z sytuacją na Bliskim Wschodzie. Jan Sitnicki odpowiada, że Kanał Sueski bywa regularnie zamykany, a statki płyną wtedy dookoła Afryki. Wydłuża to transport o około dwa tygodnie. Koszty frachtu rosną, ale według niego nie na tyle, żeby drastycznie zmienić cenę maty. Dla plantatora wniosek jest prosty, zamawiając podłoże, trzeba założyć zapas czasu na ewentualne opóźnienia w transporcie.
Jeśli macie pytania o podłoże, jego ekonomię i logistykę, dzwońcie i piszcie. Telefony do Jana Sitnickiego i do ekspertów cyklu znajdziecie na planszy na końcu filmu. Na przesłane pytania odpowiemy w materiałach uzupełniających i na webinarach.
Podsumowanie
- Na hektar truskawki potrzeba około 7500 mat kokosowych.
- Mata jednoroczna kosztuje około 9,50 do 10 zł, mata dwuletnia około 11,50 do 12,50 zł, zależnie od wielkości zamówienia.
- Podłoże jednoroczne to orientacyjnie 71 do 75 tys. zł na hektar na sezon. Mata dwuletnia w przeliczeniu na sezon to około 43 do 47 tys. zł.
- Mata dwuletnia jest szersza przy tej samej wysokości, więc mieści więcej podłoża. To, czy wytrzyma trzeci sezon, wymaga obserwacji.
- Maty sprasowane i suche z nawierconymi otworami skracają rozkładanie: jedna osoba rozkłada, druga wbija kapilary.
- Określona objętość maty pozwala dokładnie policzyć koszt podłoża, czego nie daje podłoże luzem z big bagów.
- Do maliny i jeżyny są bloki sprasowanego kokosu dopasowane do doniczek 5, 7 i 10 l, z otworami pod kapilary.
- Tania mata z dużą ilością pyłu skleja korzenie, ogranicza przestrzeń powietrzną i zatrzymuje za dużo wody. W upałach problem się nasila.
- Słaba mata ujawnia się w drugim sezonie: kurczy się, zbija i jest stale mokra.
- Nie oceniaj maty po ciężarze. Pytaj o frakcje i odsianie z pyłu.
- Folię z mat oddawaj do recyklingu. Zużyty kokos wykorzystaj jako materiał organiczny, ale nie wracaj z nim do tej samej uprawy jagodowej i sprawdź jego EC przed użyciem w innej uprawie.
- Kokos na kolejny sezon zamawiaj najlepiej do połowy września i licz się z opóźnieniami w transporcie morskim rzędu dwóch tygodni.
Najczęściej zadawane pytania
Ile mat kokosowych potrzeba na hektar truskawki?
Przyjmuje się, że około 7500 mat na hektar produkcji. Dokładna liczba zależy od rozstawy rynien i długości mat w danym systemie uprawy.
Ile kosztuje podłoże kokosowe na hektar truskawki?
Według Jana Sitnickiego z Vegry mata jednoroczna kosztuje około 9,50 do 10 zł, a dwuletnia około 11,50 do 12,50 zł. Na hektarze daje to około 71 do 75 tys. zł za podłoże jednoroczne albo 86 do 94 tys. zł za dwuletnie, czyli 43 do 47 tys. zł w przeliczeniu na sezon.
Czym różni się mata jednoroczna od dwuletniej?
Mata dwuletnia ma tę samą wysokość, ale jest szersza, więc zawiera więcej podłoża i bezpiecznie służy dwa sezony. Mata jednoroczna jest przeznaczona dla gospodarstw, które co roku wymieniają podłoże.
Jak rozpoznać słabą jakościowo matę kokosową?
Najczęściej po zachowaniu w uprawie. Sygnały ostrzegawcze to:
- wyraźne kurczenie się maty i ubytek podłoża,
- stale mokre, zbite podłoże, szczególnie w drugim sezonie,
- duży ciężar maty przy tej samej objętości, który świadczy o dużej ilości pyłu.
Co zrobić ze zużytymi matami kokosowymi?
Folię oddać do recyklingu. Kokos można przekompostować, wymieszać z glebą lub użyć jako dodatek do podłoży dla mniej wymagających roślin. Przed takim użyciem warto sprawdzić jego EC i pH, a nie należy go używać ponownie w tej samej uprawie jagodowej.
Kiedy zamówić podłoże kokosowe na kolejny sezon?
Najlepiej latem albo najpóźniej do połowy września, żeby podłoże dotarło przed końcem stycznia. Późniejsze zamówienia bywają możliwe, ale niosą ryzyko opóźnień, a transport morski może się wydłużyć o około dwa tygodnie.
Opracowanie: Albert Zwierzyński, Doradca Jagodowy, 4 listopad 2026
